د پښتنو ښځينه شاعرانو په شاعرۍ کښې مزاحمت

دويمه برخه

دغه قامي جذبه، دغه قامي احساس د س ب ب غوندې نورو زنانه ؤ هم لرلو د پېرنګي خلاف د مزاحمت بېرغ ئې اوچت نيولے وۀ ـ  دا هاغه دور وۀ چې زنانه ؤ ته به خپل نوم ښکاره کول بد ګڼلے شول خو افرين دې وي په دغه زنانه ؤ چې د پېرنګي خلاف مزاحمت سره سره ئې د خپلې ټولنې د پابنديو خلاف هم مزاحمت کولو او نورو خوئيندو مېندو ته ئې هم دا ډاډ او حوصله ورکوله چې د قام او وطن خدمت وکړي ـ  لکه نور جهان بېګم چې غږ پورته کوي او خوئيندې مزاحمت ته تياروي ـ

تۀ زره په خاورو پټه به ترڅو ئې
په جهان کښې ځان ښکاره لکه د نمر کړه
توکل کړه په الله مېدان له ووځه
پېدا ځان کښې د همت بال او وزر کړه(12)

د مزاحمتي شاعرۍ د تخليق تر ټولو لويه وجه د هاغه وخت سماجي، معاشي او سياسي حالات وي چې شاعر اديب په دې مجبوره شي چې د دې خلاف اواز پورته کړي ـ  د خدائي خدمتګار تحريک دور هاغه دور دے چې ټول پښتانۀ د پېرنګي خلاف په يو مرکز راغونډ شوي وو او د انګرېز سره ئې د عدم تعاون چغه پورته کړې وه ـ  د دغه وخت مزاحمتي زنانه شاعرانو کښې يو بل طاقتور غږ د الف جان خټکې وۀ چې قام ئې آزادۍ کټلو ته راپاڅولو ـ

آزادي په سوال منت موندلے نۀ شي
چې ښکاره نۀ کړې د خپلو مټو زور(13)

يا دا چې:

د الف جان د زړۀ ارمان دے مکمل آزادي
ورور مې شه ځه د خپلې خور د زړۀ ارمان وګټه(14)

شاعر د قام سترګې وي او چرته چې هم ظلم زياتے کېږي هلته به د ظلم خلاف نعره ضرور وي ولې چې شاعر په ظلم زياتي سترګې نۀ شي پټولې ـ  هر کله چې د ظالم او مظلوم ترمينځه تصادم راځي نو هلته به مبارزه او مزاحمت ضرور پېدا کېږي ـ  پښتون قام ټول عمر په جنګونو او مزاحمتونو کښې تېر کړے ـ  د خپلې آزادۍ او خودمختارۍ دفاع ئې کړې ده ـ  د ظلم او د جبر خلاف ئې مزاحمت کړے دے ـ  د ظالم او مظلوم په جنګ کښې ئې د مظلوم مرسته کړې ده او څنګه چې ژان پال سارتر (Jean Paul Sartre) وئيلي چې د يو اديب شاعر قلم د هغۀ وسله وي نو پښتنو زنانه شاعرانو هم په دغه وسله جنګ او مزاحمت کړے دے لکه حسينه ګل چې وايي:

پښتون چې هرځاے قتلېدو ما احتجاج کړے دے
ظالم چې هرخواته کېدو ما احتجاج کړے دے(15)

سيده حسينه ګل د خبرو په ځاے عملي مبارزه کول غواړي، هغه د مذمت په ځاے د مزاحمت قائله ده ځکه وايي:

دا خو به هېڅ مبارزه نۀ وي بيا
کۀ ترې نه درد مې د ملت لرې شي
د مذمت تکے په دې نۀ ليکم
بيا به زما مزاحمت لرې شي(16)

کلثوم زېب د ظالم استعمار خلاف اولس ته د مزاحمت څۀ دا رنګ چغه پورته کوي:

هله به دې ومنم يرغل په استعمار وکړه
خپله سينه چاک کړه مخ نيوے د دې بادار وکړه
وشڼېږه والوزوه دغه محلونو تۀ
بپا به دې منم ناتار د ظلم په مينار وکړه(17)

پښتو ادب کښې مزاحمتي شاعري يواځې ظلم، جبر او پېرنګي استعمار نه د آزادۍ پورې محدود نۀ ده بلکې دې سره سره د سرمايه دارانه نظام او طبقاتي نظام خلاف مزاحمت هم شامل دے ـ  د روس انقلاب او بيا د ثور انقلاب اثرات په پښتو ادب ډېر ژور اثرات وغورزول او د طبقاتي نظام خلاف د مزاحمتي شاعرۍ يوه نړۍ پېل شوه ـ  د طبقاتي نظام خلاف يو نوې رجحان پېدا شۀ، هر باشعوره او ترقي پسند شاعر د طبقاتي نظام خلاف اواز پورته کړۀ ـ  پښتنې شاعرانې هم د دې انقلابي رجحان نه وروستو پاتې نۀ شوې او د خپلې شاعرۍ د لارۍ ئې په دغه موضوع خپل غږ اوچت کړۀ ـ  د انقلاب او بدلون نعرې پورته شوې ـ  د روڼ سحر او روښانه سباؤن په هيله د مغربي سامراجيت خلاف د مزاحمت بېرغ هسک کړې شۀ ـ

راپاڅئ بيا د سور بېرغ د لاندې
د خپل مزدور قصيدې بيا ووايئ
بيا د سامراج لاره نيول دي سيما
د آزادۍ ترانې بيا ووايئ(18)

ثمينه قادر د طبقاتي نظام خلاف د مزاحمت غږ څۀ داسې پورته کوي:

دا نظام د بدبختۍ بدلول غواړي
چې تفريق ورک شي د خان او د دهقان(19)

نورالامين يوسفزي د جميل جالبي د ليک ژباړه او لنډيز” ارسطو نه تر ايليټ” کښې دا معلومات راوړي دي چې:

“د مارکس د معاشي نظرياتو د سېوري لاندې چې څومره پرولتاري ادب په وجود کښې راغے د هغې ښکاره مقصد ادب د طبقاتي لري بري آله کار جوړول وو، هم دغه پرولتاريانو ادب نه د وسيلې او وسلې کار واخست او د نړۍ په ټول ادب ئې خپل اثر پرېباستۀ “(20)

پښتنې شاعرانې هم د دغه اثر او فکر لاندې د آجر او اجير، امير او غريب، حاکم او محکوم ترمينځه د عدل او انصاف مرستيالې دي ـ  د دوي د حقونو مبارزې دي ـ  عن تردې چې خپل محبوب ته هم د مزاحمت کولو ډاډ ورکوي، وائي چې:

راځه زمرے شه ګيدړانو له لار مۀ ورکوه
راځه په ماپسې راځه نورې اسرې ورکې کړه
راځه راځه چې سره يو شو دا نظام بدل کړو
زما محبوبه اے جانانه دومره مۀ ويرېږه(21)

نوربيا