نن سبا په ټول ملک کښې د نوو صوبو بحث شروع شوې دے ـ څوک وائي چې د نوو صوبو جوړول هېڅ ضرورت نۀ لري او دا بحث هسې د وخت ضیاع ده؛ بلخوا څوک بیا د نوو صوبو په حق کښې دي ـ د نوو صوبو په حواله بلوچستان ــــ چې د رقبې په لحاظ د ملک ټولو نه لويه صوبه ده او نن سبا د بد امنۍ له امله له ډېرو ستونزو سره مخ ده—بالکل خاموشه ده ـ نۀ د هغې دننه داسې عوامي او سياسي تحريکونه راپورته شوي دي چې د صوبې وېش وغواړي، او نۀ څۀ داسې غوښتنه شته؛ بلکې د دې صوبې نورې داسې مهمې ستونزې دي چې د صوبې د تقسیم نه ډېر زیات اهمیت لري ـ بلخوا پنجاب ـــــ چې د ابادۍ په لحاظ د ملک ټولو نه غټه صوبه ده هم بالکل خاموشه ده؛ د نوو صوبو په معامله کښې عوامي دلچسپي د نشت برابر ده او سياسي مشران ئې هم د خپلې صوبې د تقسیم په حواله غلي دي ـ خو عجيبه دا ده چې د دې صوبې ځينو سياسي خلقو د نورو صوبو د تقسیم په حواله مېدان ګرم کړے دے ـ پکار خو دا وه چې د ټولو وړاندې د پنجاب د تقسیم غږ پورته شوې وې، ځکه چې انتظامي او هم لساني حوالې سره ضرورت لري ـ د جنوبي پنجاب اکثر سیمې پسمانده دي او د نوې صوبې په جوړېدو سره د هغوي ستونزې حل کېدے شي؛ د دې تر څنګ هلته د سرائيکي ژبې د ويونکو لوې شمیر اباد دے، نو لساني حوالې سره به هم دا یو په ځائے او ښه قدم وي ـ
خو د بدمرغه دې ملک کښې څوک هم د عوامو د رښتینو خواهشاتو مطابق سم ګام نه پورته کوي، بلکې داسې لارې چارې لټوي چې ملک نور هم له انتشار او ګډوډۍ سره مخ کړي ـ د سند د تقسیم خبرې کېږي او دې مقصد د پاره ئې د اردو ژبې ويونکو په اوږو ټوپک اېښے دے؛ دا غواړي چې د سند تاریخي ښارونه لکه کراچۍ او حیدرآباد جدا کړي او يوه نوې صوبه ترې جوړه کړي ـ خو په دې لاره کښې د ټولو غټ خنډ د سند د عوامو او سياسي ګوندونو د يووالي جذبه او مثالي اتفاق دے ـ د سند ټول قام پرست او مذهبي ګوندونه، په دې معامله کښې پيپلز پارټۍ سره یو دي او د صوبې د تقسیم سخت مخالفت کوي ـ په دې منځ کښې یوازې ایم کیو ایم (MQM) د جدا صوبې غوښتنه کوي؛ تر دې چې د مسلم ليګ او تحريک انصاف سره تعلق لرونکي او سیاسي مشران او عام خلق هم د سند تقسیم نۀ غواړي ـ او هم په دې وجه هر چاته څرګنده ده چې د سند تقسیمول یو ناممکن کار دے ـ خو په دې ملک کښې يوه صوبه داسې هم ده چې همېشه پرې د پردو په اشارو چلېدونکي او د نورو مرضي منونکي خلق مسلط کړې شوي دي ـ دا ډول خلق مقتدرو قوتونو د دې د پاره مخې ته راوستي وي چې د صوبې له مسئلو خبر، د خپلو وسائلو غوښتونکي او د حقوقو ډاډمن سياستوال د پارليمان نه بهر وساتي او په پارلېمان کښې ناست واکمن ګوډاګیان د مهرو په توګه وکاروي ـ نن سبا هم دا مهرې او ګوډاګیان د صوبې د وېش او تقسیم لپاره استعمالېږي ـ
بدقسمتي دا ده چې د تحريک انصاف سره تعلق لرونکي د صوبائي اسمبلۍ غړي ـــــ چې اکثريت ئې پښتانۀ دي ـ د خپلو پښتنو د خاورې د تقسیم خلاف ګونګیان شوي دي، بلکې د داسې خلقو ملګري او مرستيالان جوړ شوي دي چې په لساني بنياد د پښتون قام سره ژور تعصب لري او د “هزارې” په نوم د نوې صوبې غوښتنه کوي ـ خو دا غوښتنه یوازې او یوازې د “پښتونخوا” د نوم نه د کرکې او نفرت په وجه ده ـ نۀ خو هزارې وال يو جدا قوم دے او نۀ په هزاره کښې يو ځانګړې قوم اوسیږي، بلکې د هزارې ډويژن اکثريت اوسېدونکي هم پښتانۀ دي ـ خو بدقسمتي دا ده چې د هزارې ډويژن د ډېرو پښتنو نه خپله ژبه او ثقافت هېر شوې دے ـ هندکو او ګوجري ويونکو سره د ګډ ژوند او د ډېرې مودې راسې د مسلم ليګ سره د سياسي تړون له امله، د خپلو اسلافو او مورنۍ ژبې سره د هغوی مینه او تعلق کمزورې شوې دے ـ کۀ څۀ هم د تورغر او بټګرام خلق اوس هم د خپلې ژبې او قومیت په بنیاد د صوبې د تقسیم خلاف په مېدان کښې ولاړ دي او په هېڅ صورت د پښتونخوا تقسیم نۀ مني ـ د پښتون قام دا بدقسمتي د پرون یا نن نۀ ده؛ د تاريخ پاڼې ښائي چې د زرګونو کلونو تاريخ لرلو سره سره، دا قام نه په خپلو کښې متحد شوې دے او نۀ ئې په بېلابېلو دورونو کښې حکمرانانو د خپلې ژبې د پرمختګ لپاره هڅه کړې ده ـ ډېر لرې به نه ځو، د برصغير او افغانستان څومره پښتانۀ حکمرانان چې تېر شوي دي، د یو د دربار ژبه هم پښتو نۀ وه؛ تر دې چې د احمد شاه بابا د دربار ژبه هم فارسي وه، حال دا چې هغه په خپله د پښتو ژبې یو ښۀ شاعر هم وۀ ـ
پښتنو نه په خپله ژبه ننګ کړے او نۀ ئې د صوبې د نوم په بدلولو کښې د پام وړ اجتماعي دلچسپي ښودلې ده، بلکې دا موضوع ئې یوازې د یو مخصوص سياسي ګوند نعرې او بیانیه ګڼلې ده ـ د دوي په مقابله کښې، د سند خلقو او سياسي ګوندونو د خپلو حقوقو او ژبې په دفاع کښې بې مثله اتفاق او یووالې ښودلې دے ـ کله چې په ۱۹۷۳ کښې آئين منظور شو او صوبو ته دا اختيار ورکړې شو چې د خپلې صوبې تعليمي او دفتري ژبه وټاکي، نو سنديانو خپله مینه او ننګ ثابت کړو او سندي ژبه ئې دفتري او تعليمي ژبه کړه ـ په خېبر پښتونخوا (د هغه وخت صوبه سرحد) کښې کۀ څۀ هم د نېپ او جميعت مخلوط حکومت وۀ او په حکومت کښې اکثريت پښتو ژبه ويوونکي وو، خو معلومه څۀ شوه چې د هغوی څه مجبورۍ وې چې د خان عبدالولي خان په شان زيرک او لوې سياستوال هم د مصلحت ښکار شو او د پښتو په ځائے ئې اردو د صوبې دفتري او تعليمي ژبه کړه ـ شاید هغوي غوښتل د ملک واکدارانو او د پنجاب خلقو ته ثابته کړي چې د دې ملک سره د هغوی په وفادارۍ شکونه ختم کړي او باوري کړي چې هغوي هم د دې ملک یوه برخه ده، یا شاید بله څه وجه وه ـ خو دا یوه داسې پرېکړه وه چې تر اوسه پورې پښتنو ته بېرته د پښتو د رسمي کولو داسې نادره موقع په لاس ورنغله ـ په هغه وخت کښې هم خلق حېران وو او نن سبا هم ډېر لوستي د نېپ د مشرانو په دې اقدام تنقيد کوي ـ د ۱۹۷۳ کال د ورځپاڼې “شهباز” دا قطعه د دغه حالت يو روښانه او رښتینې انځور وړاندې کوي:
خپلې ژبې باندې ننګ وکړو سنديانو په رښتیا چې سند وطن د مېړنو دے پښتو ژبه هغه شان ده بې وطنه په وطن کۀ حکومت د پښتنو دے (سليم راز)
خو د دې هر څۀ باوجود، تر اوسه باچا خان او ولي خان په دې ملک کښې “غداران” بللې کېږي؛ او اوس د هري سنګھ، مان سنګھ او جېمز اېبټ په نومونو د اباد شوو ښارونو اوسېدونکي هم پښتنو ته د پیغورونو ګوته نیسي. هغوي ته د “پښتونخوا” د نوم نه د تعصب بوي راځي، خو د هري پور، مانسهره او ایبټ آباد نومونه ورته ښکلي او منلي ښکاري! د پښتونخوا نوم پرې دومره بد لګي چې د هزارې په نوم د جدا صوبې د جوړولو مطالبې کوي ـ دا ډول ناخوالې او غوښتنې به نۀ وې، کۀ پښتانۀ خپلو کښې متحد وې، په قامي مسلو کښې ئې خپل باهمي سياسي اختلافات يو خوا ته ایښي وو او د سند د عوامو په شان ئې کلک یووالې لرلې ـ خو المیه دا ده چې په دې صوبه کښې ژبه، قوم او ټولې قامي ستونزې یوازې د قام پرستو او په خاصه توګه د عوامي نېشنل ګوند (ANP) سره تړلې کېږي ـ هم دا وجه ده چې په دې ملک کښې به پښتانۀ نۀ خپل حقوق ترلاسه کړي، نۀ به ئې په خاوره کښې امن راشي او نۀ به ترې د غدارۍ دا بې ځایه لفظ لرې شي ـ واکمنو قوتونو په دې خاوره داسې خلق مسلط کړي دي چې په صوبائي اسمبلۍ کښې د خپلې خاورې د تقسیم خلاف چوپه خلۀ دي، او د بل لوري یو څو تنګ نظره خلق راپاڅېږي، د نسل پرستۍ پیغورونه ورکوي او په څرګنده وائي چې د “پښتونخوا” نه نفرت لري او د په دوو درې ضلعو ځان ته جدا صوبه غواړي ـ له بده مرغه د تحريک انصاف پښتانۀ ممبران په دې سازش خاموش دي او د خپل وطن د وېش په پلان کښې یو قسم له شريک دي ـ
سنديان پرون هم مېړني وو او نن هم په خپل ننګ او غېرت کلک ولاړ دي ـ کۀ څۀ هم هلته د اردو ژبې ويونکو شمېر پښتونخوا کښې د هندکو او ګوجري ویونکو ډېر زیات دے، خو څرنګ چې د سند ټول خلق او سیاسي ګوندونه د خپلو حقونو د پاره په خپل موقف راټول دي، د چا دا جرات نشته چې سند ووېشي ـ په سند کښې پيپلز پارټۍ سره ټول قام پرست او جي ډي اې (GDA) په يو پلېټ فارم دي ـ خو دلته په پښتونخوا کښې قیصه بدله ده؛ کۀ د صوبې د نوم خبره وي، کۀ د کالا باغ بند مسئله وي او یا د وسائلو د ملکیت؛ دا ټولې ملي موضوع او ستونزې یوازې د عوامي نېشنل ګوند مسئلې ګڼلې کېږي ـ د دې سیمې نور ګوندونه د عوامي نېشنل ګوند د مخالفت په وجه، د صوبې په وېش او قامي موضوعاتو کښې برعکس او بیل موقف لري ـ هغوي دومره بې حسه او بې ضميره شوي دي چې خپل کور او زمکه خرابوي او د وطن د تقسیم په سازش خاموشه دي ـ حقیقت دا دے چې نن دا ټول، او په ځانګړې توګه تحريک انصاف، د نورو په اشارو دا هر څۀ کوي ـ ارواښاد سلیم راز بابا څۀ ښۀ وئیلي وو چې:
بې شعوره، بې پښتو دي هم بې زړۀ دي رازه! چا وئيل چې دلته پښتانۀ دي! عجيبه ده سر بلنده نن هغه دي چې سرونه ئې د وخت پښو کښې پراتۀ دي
8 thoughts on “د نوو صوبو بحث او د پښتونخوا د وېش سازش”
Trustworthy and transparent. It is hard to find a site these days that actually pays out without any hassle. Five stars! idpercayacuan
Had a great run last night and the bonuses are actually generous. It is rare to find such a reliable spot these days. Give inzaraabet a try!
Such a fun and refreshing way to spend my free time. The community here is great and the rewards are generous. Check out phlukycola.
The login process is super quick and everything just works. I appreciate how straightforward the layout is. Give 22funlogin a try!
Fast access and no lagging. It’s refreshing to find a site that actually values the player’s time. Great job to the 5jililogin team.
Really liking the rewards system on this app. It keeps things exciting and the prizes are actually attainable. bdbb444app is my new favorite.
Honestly a hidden gem. The payout process is quicker than most platforms I have used before. If you are looking for reliability then 5k5k44 is the way to go.
I really appreciate how easy it is to deposit and withdraw funds here. No hidden fees and no stress. 289betapp is my new go-to spot.
Trustworthy and transparent. It is hard to find a site these days that actually pays out without any hassle. Five stars! idpercayacuan
Had a great run last night and the bonuses are actually generous. It is rare to find such a reliable spot these days. Give inzaraabet a try!
Such a fun and refreshing way to spend my free time. The community here is great and the rewards are generous. Check out phlukycola.
The login process is super quick and everything just works. I appreciate how straightforward the layout is. Give 22funlogin a try!
Fast access and no lagging. It’s refreshing to find a site that actually values the player’s time. Great job to the 5jililogin team.
Really liking the rewards system on this app. It keeps things exciting and the prizes are actually attainable. bdbb444app is my new favorite.
Honestly a hidden gem. The payout process is quicker than most platforms I have used before. If you are looking for reliability then 5k5k44 is the way to go.
I really appreciate how easy it is to deposit and withdraw funds here. No hidden fees and no stress. 289betapp is my new go-to spot.