احمق اولس او د شيکسپير موب

يو قوم چې کله يو فکر او سوچ نه لري او په هر لور ځان ځاني شي يا ذاتي مفادونه شي يا د خپل ليډر په غلطيو سترګې پټول د اولس عادت جوړ شي نو دغه قوم قوم نه بلکي يو رش يو هجوم او يوه ګڼه پاتي شي . دا کنه ګوڼه دا رش او دا هجوم د سياستوالو د لاس امسا په وسيله چې هغه ئي چرته بوتلل غواړي ، بوځي ئي . زه دلته د ويليم شکسپيير د ډرامې جوليس سيزرز نه څو حوالې درکوم چې دا خبره ستاسو په پوهه کښې راشي .

شکسپيير د رومي ولس انځور داسې کوي لکه يو بې ثباته ، احساساتي او د هر چا په خبرې خطا کېدونکي جمعيت. دا اولس د عقل په ځاے په جذباتو چلېږي نو ځکه د سياستوالو له خوا په اسانتيا سره دوکه شي .

د جمعي د شعور انځور

په دې ډرامه کښې اولس دوه مخه ښکاري . . .

 د بروټس خبرې

کله چې بروټس د سیزر د وژلو نه وروسته خلکو ته وینا کوي، ټول رش ( mob ) ورته په احساساتي ډول غبرګون ورکوي:

 “Let him be Caesar!”

یعنې د هغه خبره راته بس ده بس هم بروټس دې زمونږ قېصر وي . دا جمله  ښکاره کوي چې اولس خپله ټاکنه نه لري او د احساس د یوې چپې په رڼا کښې ئې نظر بدل شي.

 د مارک انټني وینا

انټنی په څو جادوګرانه او ساحرانه جملو سره  هم هغه اولس په بشپړه توګه بدلوي او د بروټس له ملاتړ نه د بروټس د وژل کېدو غوښتونکي ګرځي.

دا ځکه چې هجوم او رش (mob) عقل نه لري بلکې د جذباتو تابع وي .

 د Mob بې‌ثباته طبیعت :

د ويليم شکسپيیر دا ټکي ښکاره کوي چې اولس د منطق تابع نه وي بلکې د خطیب تابع وي ځکه ئي خيالونه او فکرونه ډير زر بدل شي . اولس د یو مشر له خبرې بل مشر ته په ثانیو کښې تاوېږي.

اولس په سختو حالاتو کښې تشدد، وژنې، او اور لګونې ته چمتو کېږي (لکه د Cinna the Poet وژنه — چې یوازې د نوم د ورته والي له وجې وژلے کېږي!). دا پېښه د ډرامې د mob psychology تر ټولو ویرونکے مثال دے . تفصيل ئي وروسته راځي .

 د شکسپيير پیغام :

شکسپيير وايي چې کله چې اولس بې‌تعلیمه وي، جذباتي وي او د سياسي شعور وړ نه وي نو د اولس حکومت د خطر نه ډک وي. په داسې ټولنو کښې سیاستوال په اسانۍ سره اولس د خپل قدرت لپاره کاروي او دا کار اکثر وخت د خونړۍ انجام لامل کېږي.

ويليم شکسپيير هجوم او رش يا ګڼه (Mob ) ته دومره توجه ځکه ورکوي  چې د قيصر وژنه خپله د دې ښکار شوي وي چې د اولس ناسم پرېکړې قدرت پاشي . د اولس جذباتي شور د امپريلزم زوال راولي او د اولس د بې عقله تحريک نه سياسي فتنې، کورنۍ جګړې او تباهي پيدا کېږي.

د  ويليم شکسپيير  ډرامه جوليس سيزرز او د اولس نفسيات  :

  د دې ډرامې اصل موضوع د رش او اولس نفسياتي کردار دے چې هغه څنګه د جذباتو نه کار اخلي او محض د نوم په ورته والي يو بې ګناه سينا نومې شاعر ووژني . دلته زه اول د سینا شاعر منظر — د اصل متن حواله او تشريح سره وړاندې کوم او بيا ئي جاج اخلم .

د Act 3, Scene 3 اصلي انګريزي متن اهمې کرښې

دلته په دې منظر کښې د شاعر خبرې او د ولس د غبرګون انځور شوے دے بله دا چې د ولسي تشدد (Mob Violence) ټولنيز، نفسياتي او سياسي تحلیل شوے دے  دلته د غوغا د رش او د احمق اولس د علمي تعريف تشریح هم شوي ده . د سينا نومې شاعر د قتل د جمعي تشدد کلاسیک مثال دے .

د رومي جمهوريت زوال او د رش ( Mob ) رول:

د بروټس او انټني ویناګانې هغوي ځان پله راکاږي او د اولس د احساساتي فطرت  اثر ښائي دغسې د جمهوريت په زوال کښې د اولس څه مقام دے هغه هم ښائي.

د شاعر وژنه د فکر، هنر، او ادبي شعور وژنه :

دلته د د ادب او هنر د ارزښت فلسفي بحث شوے دے نو دغه سوال راپورته کيږي چې ولې شاعر د سياسي ګډوډيو اول قرباني کيږي ؟

د سياسياتو او اولسي چلن معاصر نظريات :

د Gustave Le Bon د Crowd Psychology وائي چې د بې عقله رش ( mob)  عقل د فرد له عقله کمزوری وي .

د سينه شاعر د نوم مسئله — د شناخت  بحران او سياسي سهوه :

دلته د نوم د ورته والي فلسفي معنا بيان شوي ده او د فرد شناخت څنګه د ولس له لوري ورکېږي؟ ددې سوال د جواب لټون کوي .

د ويليم شکسپيير  جوليس سيزرز یوازې د رومي سياست او قيصريت داستان نه دے بلکې د اولسي نفسيات  د تشدد، د سياسي خطابت، او د بشري عقل د ماتې يوه ژوره ادبي تراجيدي هم ده.  په دې ډرامه کښې کره ستونزه دا نه ده چې قيصر څوک و بلکې دا ده چې اولس څنګه د سياسي لوبغاړو ترمنځ د لوبې په شاه شاهي بڼه استعمالېږي. شکسپيير په ډېر قوت سره دا څرګندوي چې اولس چې کله د عقل په ځاے احساس ته غاړه کېږدي نو د تمدن بنيادونه لړزېږي.

په همدې لوے بحث کښې د Cinna the Poet وژنه د ډرامې هغه صحنه ده چې د ګډ اولسي تشدد تر ټولو ویرونکي او ژور انځور وړاندې کوي. دلته د شاعر مرګ یوازې د يو فرد مرګ نه دے بلکې د هنر، فکر، شناخت او عقل مرګ دے .

د سینا شاعر منظر . . .  د اصل متن حواله او تشريح

په Act 3, Scene 3 کې سينه شاعر راننوځي. هغه په اندېښنو ډک دے او وائي:

“I dreamt to-night that I did feast with Caesar,
And things unluckily charge my fantasy.”

دا کرښې د شاعر د داخلي وېري ننداره کوي .  هغه پوهېږي چې ښار د تشدد د طوفان لاندې دے خو بيا هم “يو څه” هغه له کوره وباسي چې دا د تقدير سمبول دے .

کله چې اولسي غوغا او بې عقله رش ورننوځي نو هغوي له دې سړي نه يوازې يوه پوښتنه کوي:

“What is your name?”

“Truly, my name is Cinna.”

کله چې هغه وائي:

نو اولس سمدستي غبرګون ښائي:

“Tear him to pieces! He’s a conspirator!”

شاعر چغې وهي:

“I am Cinna the poet!”

خو اولس وائي:

“Tear him for his bad verses!”

او بيا هغه وژني.

دا منظر د شکسپيير د اولس عقل په اړه تر ټولو خطرناک حکم وړاندې کوي ‌اولس د نوم په اورېدو پرېکړه کوي نه چې د حقیقت په لیدلو.

د اولسي تشدد ټولنيز، نفسياتي او سياسي تحلیل :

(۱) د غوغا او رش عقل څه دے؟

Modern social psychology وائي چې mob درې خصوصيات لري:

1. فردي شناخت د جمعي شناخت لاندې ورک شي.

2. عقل د جذباتو قرباني شي.

3. تشدد د “مشترک غضب” په نوم روا وګڼل شي.

د سينا شاعر وژنه د دې درې واړو خصوصياتو ښکاره ثبوت دے .

د Gustave Le Bon نظریه :

Le Bon په The Crowd: A Study of the Popular Mind کښې وائي

“The crowd is mentally inferior to the individual.” شکسپيير څلور سوه کاله وړاندې دا خبره په عمل کښې وښودله.

د ولسي تشدد سرچينه :

اولس د انټني له وینا وروسته په جذباتو کښې لوېدلے  دے

د هغه وینا اور ته تېل واچول.

خو اولس ئي غلط فهم کړ او خبرې ئي تشدد ته واړولې.

د رومي جمهوريت زوال او د رش ( Mob)  رول:

روم چې ځان د نړۍ د تمدن مرکز ګڼي د همدغه اولس په لاس ړنګېږي.

په ډرامه کې اولس د بروټس د وینا سره وايي:

“Let him be Caesar!”

د انټني د وینا سره ژاړي او وائي: “Revenge!”

دا بې‌ثباته فطرت د اولس د شعور کمزوري څرګندوي.

د رومي جمهوريت زوال د دوو عناصرو له ګډ اثره راغی:

1. د سياسي مشرانو ساحرانه ویناګانې

2. د عوامو جذباتي جاهليت

د سینا شاعر وژنه د دې  اثر کمال دے .

دا سوال چې  د شاعر وژنه ولې د فکر او هنر وژنه ده؟

الف) شاعر د ټولنې روح وي

شاعر خپل وخت نه فقط ویني . بلکې هغه څه ویني چې اولس ئي نه شي لیدلے.

هغه د هنر او د فکر ژبه لري.

ب) د اولسي جاهليت په زمانه کښې شاعر اول وژلے کېږي اکه

د هیټلر په وخت کښې زرګونه شاعران وشړلے شو . د روسي انقلاب په مهال د هنرمندانو تعاقب وشو .دغسې د پاکستان په 70 لسیزه کښې شاعرانو سختې تيري کړي دي لکه احمد فراز ، حبيب جالب وغيره .

شکسپيير همدا خبره څلور سوه کاله اګاهو کړي ده  چې ګډ اولس د هنر قدر نه لري.

 د سینا قتل د هنر د ارزښت ټراجيډي:

کله چې اولس وائي:

“Tear him for his bad verses!”

نو د دې جملې پنځه معنا جوړې  دې شي لکه اولس هنر نه پېژني.  د شعر ذوق نه لري.  له شاعرۍ سره حسد لري. شاعر د خطر سمبول ګڼي او  په هر څه کښې د تشدد حل لټوي.

شکسپيير لوستونکيو ته دا خبرداری ورکوي چې د هنر او فکر وژنه د ټولني زوال وي .

 سياسيات، غوغا او معاصرې نظريات :

اولس په ډله کښې د فرد له نفسي کنټرول بې برخې کېږي.

د رهبر وینا د اولس ګډ شعور بدلولے شي .تشدد د “ګډ قهر” په نوم روا کېږي.

په ډرامه کښې مونږ دا درې واړه اثرات وینو لکه بروټس اولس په منطق مطمئن کوي.

انټني هم هغه اولس په جذباتو چورلټ بدلوي. په نتیجه کښې اولس بې‌ګناه شاعر وژني چې د crowd manipulation کلاسیک مثال دے

 د سینا شاعر د نوم ټراجيډي . .‌.  د شناخت تباهي:

په ډرامه کښې دوه سینا دي :

 Cinna the conspirator

يعنې سينا غدار چې د بروټس ملګرے وي  او

Cinna the poet

سينا نومې شاعر چې د عام  اولس سره تعلق لری. اولس د نوم د ورته والي له کبله سينا نومې شاعر وژني چی د شناخت  بحران ظاهروي .

کله چې ولس له عقل بې‌برخې وي نو د انسان فردي شناخت د جمعي غضب لاندې ورک شي.

لنډه دا چې په یو جهالت‌ زده ټولنه کښې نوم د جرم نښه ګڼلے شي .

د سینا شاعر قتل د  جوليس سيزرز تر ټولو زړه‌ خوږه او ژوره صحنه ده. دا مونږ ته د درې خبرو خبرداری راکوي:

اولس چې شعور ونه لري نو  خطرناک شي .  سیاست چې د احساساتو په بنياد وي نو تشدد پيدا کوي او شاعر، هنرمند او فکر لرونکے انسان د ناپوه اولس تر ټولو اول قرباني کيږي .

شکسپيير مونږ ته وائي چې تمدن د عقل په بنیاد ولاړ وي، نه چې د غوغا په  فریاد. که هنر او فکر ووژل شي نو ټولنه هم ورسره مړه شي .