رحمت شاه سائل د پښتني ادب يو داسې شاعر دی چې د خپل وجود هره څپه يو ډول ادبي جذبه او وقار لري. د ده د بدن ژبه او د مخ تاثرات د يو ژور فکر لرونکي، حساس او مراقب انسان څرګندونه کوي.
سائل منځني قد، سپين مخ، او د ستړې تجربې رنګه سترګې لري، چې تل پکې يو ډول ژور غم او درد سکوت ليدل کېږي. د ده جامه تل ساده وي – يو خړ کُرتا، سپين څادر، او کله کله يو ټوټه کوټ — خو د ده د شخصيت له دې ساده ظاهره نه ښکاري چې د زړه دننه څومره تود احساسونه دي.
د دۀ لۀ خبرو، ناستې او خندا څخه دا احساس کېږي چې سائل يو زړۀ سواند، خو لۀ غرور ډک انسان دی — هغه غرور چې د خپل فن او وجدان د عزت دفاع کوي – په محفلونو کښې ډېر خاموش وي، خو چې خبره وکړي نو د ده جملې د فکر، درد او طنز يو ګډ انځور وي په شاعرانو کې د ده دروند وجود محسوسېږي، ځکه چې د دۀ خبرې، ناستې او اشعار د يو استاد، فيلسوف او دردمند انسان بڼه لري.
د ده په خویونو کښې قناعت، دريځتوب، او بېپروايي د پام وړ دي – سائل د شهرت د مزي لپاره نه، بلکې د ادب د صداقت لپاره ليکل کوي – لۀ دو مخۍ، چاپلوسۍ او شهرت پسندۍ نه کرکه لري – دۀ ته د خپل “نوم” عزت مهم دی، خو دا عزت هغه د علمي رياضت، فکري استقلال او هنري وجدان په وسيله تر لاسه کړی – سائل ته کۀ څوک نزدې شي، نو ويني چې د دۀ د سختې خبرې تر شا يو نرم زړۀ پروت دے – د مينې، وفادارۍ او انسانيت نه ډک زړۀ.
دۀ خپله يو ځای ويلي وو:
اولس جانان کړه نو د ټول اولس جانان به شې کۀ لږ پۀ خپله زمکه ودرېدې اسمان به شې
پښتو ادب د احساس، غيرت او رومانيت ادب دی، او په همدې روايت کښې د رحمت شاه سائل نوم د هغه شاعر په توګه روڼ ځلېږي چې خپل ټول ژوند يې د پښتو ادب د خدمت او د خپل ولس د بيدارۍ لپاره وقف کړی دی
د سائل د شاعرۍ فکري بڼه سائل د خپل ولس د ازادۍ، فکري خودمختارۍ او د ظلم پر ضد د پاڅون غږ دی – هغه پخپلو شعرونو کښې د وطن، عشق، قربانۍ او د ولس د يووالي خبرې داسې کړې دي چې د پښتون ټولني احساسات يې راويښ کړي دي:
پېښور او کابل دواړه دوه ياران دي لکه دوه سترګې په يو مخ د جانان دي
دا شعر د سائل د سياسي شعور، ملي احساس او وحدت د فکر څرګندونه کوي.
د عشق او جذباتو شاعر که د سائل يو اړخ انقلابي دی، نو بل اړخ يې د عشق، جذباتو او دروني درد شاعر دی – د ده د شعر هره کرښه د زړه له تودې ساه نه راوتلې ده:
که سل ځله دستور د مېکدې پکښې ماتېږي نن تنده ماتووم که مې تندې پکښې ماتېږي
